W francuskim prawie karnym instytucja zatarcia skazania (czyli usunięcia wpisów z rejestru karnego i uznania wyroku za niebyły) nosi nazwę réhabilitation (rehabilitacja).
Aby dobrze zrozumieć jej działanie, trzeba najpierw wiedzieć, że francuski krajowy rejestr karny (Casier judiciaire) dzieli się na trzy rodzaje biuletynów (wykazów) o różnym przeznaczeniu:
Bulletin n°1 (B1): Zawiera absolutnie wszystkie wyroki i środki karne; jest dostępny wyłącznie dla sądów i organów śledczych.
Bulletin n°2 (B2): Zawiera większość wyroków (z wyłączeniem spraw nieletnich czy drobnych wykroczeń); mają do niego wgląd niektóre urzędy administracji publicznej oraz pracodawcy z sektorów wrażliwych (np. ochrona, praca z dziećmi).
Bulletin n°3 (B3): Zawiera tylko najcięższe wyroki (np. bezwzględne więzienie powyżej 2 lat); może go pobrać wyłącznie osoba, której kartoteka dotyczy.
Zatarcie skazania we Francji może nastąpić na dwa sposoby: automatycznie z mocy prawa lub przedterminowo na wniosek skazanego.
1. Zatarcie automatyczne (Réhabilitation légale)
Skazanie znika z biuletynów B2 i B3 automatycznie po upływie określonego czasu, pod warunkiem że w tym okresie skazany nie popełnił nowego przestępstwa. Czas ten liczy się od dnia wykonania kary, jej darowania lub przedawnienia.
Okresy oczekiwania na automatyczne zatarcie wynoszą:
3 lata – w przypadku grzywien, mandatów oraz odstąpienia od wymierzenia kary;
5 lat – w przypadku pojedynczej kary pozbawienia wolności poniżej 1 roku, kar w zawieszeniu (sursis) lub prac społecznych (TIG);
10 lat – w przypadku pojedynczej kary pozbawienia wolności do 10 lat lub kilku wyroków łącznych nieprzekraczających 5 lat;
40 lat – absolutny limit, po którym z mocy prawa zacierają się wszystkie pozostałe wyroki (również z najpełniejszego biuletynu B1), o ile nie dotyczyły one zbrodni przeciwko ludzkości lub terroryzmu. Ponadto, dane znikają zawsze w momencie śmierci osoby lub ukończenia przez nią 120 lat
Ważne: Jeśli w powyższych okresach dojdzie do recydywy, terminy te ulegają podwojeniu.
2. Zatarcie na wniosek (Réhabilitation judiciaire)
Jeżeli automatyczne terminy jeszcze nie upłynęły, a wpis w rejestrze utrudnia np. podjęcie pracy czy zdobycie uprawnień zawodowych, można złożyć wniosek o wcześniejsze usunięcie skazania. Istnieją tutaj dwie ścieżki:
A. Wniosek o wyłączenie z biuletynu B2 (Requête en effacement du B2)
To najpowszechniejsza procedura stosowana przez osoby poszukujące pracy. Można o to wnioskować już w trakcie procesu (żądając, by sędzia od razu zastrzegł, że wyrok nie trafi do B2) albo po procesie, składając umotywowany wniosek do prokuratora (Procureur de la République). Wniosek porejestracyjny można złożyć co do zasady po 6 miesiącach od uprawomocnienia się wyroku.
B. Pełna rehabilitacja sądowa (Réhabilitation judiciaire totale)
Pozwala na usunięcie wpisów z biuletynów B2 i B3 przed czasem. Wymaga zachowania minimalnych okresów próby od momentu odbycia kary:
1 rok – przy karze grzywny;
3 lata – przy karze pozbawienia wolności;
5 lat – w przypadku cięższych przestępstw lub recydywistów.
Warunki sukcesu przy wnioskach sądowych
Aby sąd przychylił się do wniosku, należy udowodnić całkowitą resocjalizację i nienaganne zachowanie. Do wniosku dołącza się m.in. dowody stałego zatrudnienia, umowę najmu, dowody spłacenia wszelkich grzywien sądowych oraz naprawienia szkody wyrządzonej ofierze (wypłata odszkodowania).
Znaczenie dla Polaków skazanych we Francji
Zgodnie z unijnymi przepisami oraz polskim Kodeksem karnym (art. 107a), jeśli obywatel Polski został skazany przez sąd we Francji, to zatarcie tego skazania następuje wyłącznie według przepisów francuskich, a nie polskich. Dopóki wyrok nie ulegnie zatarciu we Francji (lub nie zostanie usunięty na wniosek przez francuski sąd), polski Krajowy Rejestr Karny (KRK) będzie go wyświetlał na podstawie europejskiego systemu wymiany informacji.